Japonya Uzay Araştırma Ajansı’nın (JAXA) MMX görevi, Mars’ın uydusu Phobos’tan kaya ve toz örnekleri toplayıp Dünya’ya getirmeyi hedefliyor. Uzay aracı, Phobos çevresinde incelemeler yapacak ve yüzeyden en az 10 gram materyal alacak; görev kapsamında Deimos da gözlemlenecek.
H3 roketiyle fırlatılacak
MMX uzay aracının, JAXA’nın geliştirdiği H3 roketiyle Tanegashima Uzay Merkezi’nden gönderilmesi planlanıyor. Mars’a ulaşması yaklaşık bir yıl sürecek aracın, Phobos çevresindeki incelemeleri üç yıla kadar devam edebilecek. Uygun bir noktaya iniş yaparak yüzeyden en az 10 gram kaya ve toz örneği toplayacak. Deimos görev sırasında incelenecek ancak yüzeyine iniş yapılmayacak.
Phobos’a iniş öncesinde IDEFIX adlı küçük keşif aracı devreye girecek. Adını Asteriks çizgi romanındaki köpekten alan araç, yüzey koşullarını gözlemleyerek iniş noktası seçimine katkı sağlayacak. Phobos’un düşük yer çekimi, uzay aracının yüzeye güvenli şekilde temas etmesini ve örnek toplarken dengesini korumasını teknik açıdan zorlaştırıyor.
Örnekler uyduların kökenini araştıracak
JAXA’nın yanıt aradığı temel sorulardan biri, Phobos ve Deimos’un nasıl oluştuğu. Öne çıkan açıklamalardan biri, uyduların Mars’a çarpan bir gök cisminden uzaya saçılan maddelerin birleşmesiyle oluştuğunu savunuyor. Diğer hipoteze göreyse bu cisimler, Mars’ın kütle çekimine yakalanmış asteroitler.
Phobos’tan getirilecek örneklerin kimyasal bileşimi ve yapısı, iki açıklamadan hangisinin daha olası olduğunu değerlendirmeye yardımcı olabilir. Materyaller, Güneş Sistemi’nin erken dönemlerindeki koşullara ilişkin ipuçları da taşıyabilir. Araştırmacılar ayrıca suyun, uçucu bileşiklerin ve organik maddelerin Güneş Sistemi’nin dış kesimlerinden iç bölgelere nasıl taşındığını anlamayı amaçlıyor. Bu maddelerin kayalık gezegenlere ulaşması, yaşamın ortaya çıkmasını mümkün kılan koşulların oluşmasında rol oynamış olabilir.
Mars yakınında dönüş manevraları gerekecek
JAXA, Hayabusa-2 göreviyle bir asteroitten kaya ve toz örnekleri toplamış; 2020’de Dünya’ya ulaşan kapsülle yaklaşık 5,4 gram materyal getirmişti. MMX’in farkı, Mars’a kadar ilerlemesi, gezegenin yakınında uzun süre çalışması ve ardından Dünya’ya dönebilmesi gerekliliği.
Uzay aracının Mars’ın kütle çekiminin etkili olduğu bölgeye girdikten sonra Dünya’ya dönüş yolculuğuna çıkması, görevin önemli güçlüklerinden biri. Phobos, Mars yüzeyinden yaklaşık 6.000 kilometre yükseklikte dolanıyor; araç bu nedenle gezegenin yakınında karmaşık manevralar yapmak zorunda kalacak. Uydunun zayıf kütle çekimi de iniş takımının tasarımını ve örnek toplama sistemlerinin hassasiyetini önemli kılıyor. Yüzeye temas sırasında küçük bir kuvvet dahi aracın beklenmedik biçimde hareket etmesine yol açabilir.
ABD ve Çin’in de Mars örneği planları var
NASA’nın Perseverance keşif aracı, 2021’den bu yana Mars yüzeyinde incelemeler yürütüyor ve ileride Dünya’ya taşınması amacıyla örnekler topluyor. Ancak bu materyalleri geri getirmeyi hedefleyen Mars Sample Return programı, maliyet ve planlama sorunları nedeniyle belirsizliklerle karşı karşıya.
Çin’in Tianwen-3 görevi de Mars’tan örnek getirmeyi amaçlıyor. Görev için yaklaşık 2028’de fırlatma planlanırken örneklerin 2031 gibi erken bir tarihte Dünya’ya ulaştırılması hedefleniyor. Takvimin gerçekleşmesi hâlinde Çin, MMX’in dönüşünden önce Mars yüzeyinden örnek getirebilir.
