Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılacak erken seçimler öncesinde, Aleksandar Vučić’in 14 yıldır süren iktidarını sona erdirmeyi amaçlayan Öğrenci Listesi’nin çağrısıyla binlerce kişi Belgrad’da toplandı. Katılımı Associated Press yüz binlerle, yerel haber sitesi IZLAZ ise on binlerle ifade etti.
“Zafer Çağırıyor” sloganıyla düzenlenen mitingde sosyal haklar, yolsuzlukla mücadele ve demokratik değişim talepleri öne çıktı. Göstericiler Slavija Meydanı’nı ve çevresindeki yolları doldurdu.
Ülkenin farklı kentlerinden Belgrad’a yürüdüler
Zaječar, Valjevo, Šabac, Gornji Milanovac ve Novi Sad’dan yola çıkan öğrenci grupları, günler süren yürüyüşlerin ardından 21 Ekim akşamı başkente ulaştı. Zaječar’dan gelenler yaklaşık 240 kilometre yürüdü. Belgrad’da üniversite rektörlüğü önünde karşılanan öğrenciler için müzik çalındı, alkışlar ve havai fişekler eşliğinde “Vučić gitti”, “Zafer” ve “Bastır” sloganları atıldı.
Ertesi gün göstericiler başkentin altı ayrı noktasından yürüyerek Slavija Meydanı’nda birleşti. Bazı yürüyüş kolları kilometrelerce uzandı. Katılımcılar Sırbistan bayraklarının yanı sıra Öğrenci Listesi’nin seçim pusulasındaki üçüncü sıradaki yerini simgeleyen “3” yazılı pankartlar taşıdı.
Öğrenci hareketi erken seçim talebine yöneldi
Hareket, 1 Kasım 2024’te Novi Sad Tren İstasyonu’ndaki beton sundurmanın çökmesi ve 16 kişinin yaşamını yitirmesinin ardından ortaya çıktı. Protestolarda kamu ihaleleri, inşaat denetimleri ve yolsuzluk iddiaları gündeme geldi. Öğrenciler başlangıçta facianın sorumlularının yargılanmasını ve ilgili belgelerin açıklanmasını istedi; taleplerinin karşılanmaması üzerine erken seçim çağrısıyla mücadeleyi sürdürdü.
Üniversite işgalleri, grevler, yol kapatmalar ve kitlesel eylemlerle yaklaşık iki yıldır devam eden hareket, ülke çapında bir muhalefet odağına dönüştü. “Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanacak” adıyla seçimlere katılan oluşumun listesinde akademisyenler, sanatçılar, farklı mesleklerden adaylar ve aktivistler bulunuyor. Liste, 250 sandalyeli Sırbistan Parlamentosu için yarışacak.
Konuşmalarda sosyal haklar ve demokratikleşme vurgusu
Belgrad Üniversitesi Dramatik Sanatlar Fakültesi öğrencisi Natalija Stepanović, Aralık 2024’ten bu yana Slavija Meydanı’nda yapılan beş büyük buluşmayı hatırlattı. İlk taleplerin karşılanmamasıyla mücadelenin erken seçim isteğine dönüştüğünü söyleyen Stepanović, öğrencilerle yurttaşların birlikte örgütlendiğini ve baskılara rağmen eylemlerin sürdüğünü belirtti.
“Korkular, şantajlar ve adaletsizlikler geçecek. Tiranlar da her zaman olduğu gibi geçip gidecek. Ama bu ülkenin insanları kalacak.”
Mitingde konuşan milletvekili adayları çalışma hayatı, yargı, sağlık, ekonomi ve medya alanlarındaki hedeflerini anlattı. Jugoslav Ristić; emekçilerin işveren sömürüsüne karşı korunmasını, işe alımlarda liyakati ve insanca çalışma koşullarını savundu. “Sırbistan, emeğin değer gördüğü bir ülke olmayı hak ediyor” dedi.
Oyuncu ve aday Tihomir Stanić, yargıç ve savcıların kişisel çıkarlardan ve siyasi baskıdan bağımsız olmasını istedi. Aleksandra Štimac, her köyde doktor ve ilaca erişim sağlanmasını, sağlık hizmetlerinin kalitesinin kişinin yaşadığı yere ya da ekonomik durumuna bağlı olmamasını savundu.
İktisatçı Dejan Šoškić kamu kaynaklarının şeffaf kullanımını ve yerli ekonominin güçlendirilmesini gündeme getirdi. Milena Božović Mančić ise bağımsız yayıncılığın güvence altına alınması ve kamu yayıncılığının siyasi etkiden uzaklaştırılması gerektiğini söyledi. Ilija Srđanović, milletvekillerinin seçmenlere karşı sorumluluğuna dikkat çekerek “Milletvekilliği yetkisi hepinizindir, halkındır!” dedi.
Vučić’in ittifakı da seçim kampanyasını tamamladı
Öğrenci mitingi devam ederken, Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) öncülük ettiği “Aleksandar Vučić – Birleşik Sırbistan” ittifakı Yeni Belgrad’daki Ranko Žeravica Spor Salonu’nda son seçim toplantısını yaptı. Vučić, destekçilerine seçimleri kazanacaklarına inandığını söyledi ve onların kendisini değil, Sırp devletini koruduğunu savundu.
Günün ilerleyen saatlerinde Belgrad Radyosu’na konuşan Vučić, yarışı “zorlu ve sonucu şimdiden öngörülemeyen bir mücadele” diye niteledi. Rakiplerinin kazanması durumunda seçim gecesi zaferlerini kutlayacağını söyledi. Kampanya boyunca öğrenci hareketini yabancı ülkelerden destek almakla ve ülkeyi istikrarsızlaştırmaya çalışmakla suçladı. Hareket ise yolsuzlukla mücadele, hukukun üstünlüğü ve demokratik kurumların yeniden yapılandırılmasını öne çıkarıyor.
Sırp İlerleme Partisi 2012’den beri iktidarda. Vučić, 2014’te başbakan olmasından bu yana ülke siyasetinin merkezinde yer aldı. Cumhurbaşkanlığından 27 Eylül’de ayrılan Vučić, 25 Ekim erken seçiminde başbakan adayı. SNS hükümeti görevini sürdürürken cumhurbaşkanlığı görevini geçici olarak Meclis Başkanı Ana Brnabić yürütüyor.
Anketlerde iki ittifak birbirine yakın
20 Ekim’de yayımlanan Yeni Sırp Siyasi Düşüncesi (NSPM) araştırmasında, tercihini belirten seçmenler arasında Öğrenci Listesi’nin desteği yüzde 44,5; Vučić’in Birleşik Sırbistan ittifakının desteği yüzde 42,7 olarak ölçüldü. Araştırma, 25 Eylül-5 Ekim tarihlerinde Kosova dışında Sırbistan genelinde 1.050 kişiyle telefonla yapıldı. Katılımcıların yüzde 18,3’ü kararsız olduğunu ya da tercihini açıklamak istemediğini bildirdi. SNS ittifakını önde gösteren başka anketler de bulunuyor.
Seçimlerde ülke genelinde yüzde 3 barajını geçen listeler parlamentoya girebiliyor; ulusal azınlık listeleri için de kontenjanlar bulunuyor.
Seçim süreciyle ilgili baskı ve gözetim iddiaları
Reuters’ın aktardığı haberde seçim kampanyası sırasında öğrencilere, muhalif aktivistlere ve gazetecilere yönelik şiddet, tehdit ve dijital gözetim iddialarına yer verildi. Dijital haklar kuruluşu SHARE Foundation, en az 14 kişinin gelişmiş casus yazılımlarla hedef alındığını bildirdi. Reuters ayrıca Valjevo’da bir göstericinin polis tarafından dövüldüğünü gösteren videoyu doğruladığını açıkladı.
Vučić ve SNS, baskı ve yolsuzluk suçlamalarını reddediyor. Sırbistan güvenlik makamları da devletin dijital gözetim faaliyetlerinde rol aldığı iddiasını kabul etmiyor. Uluslararası seçim gözlemcileri ve Avrupa Birliği, medya üzerindeki iktidar etkisi, aktivistlere yönelik gözetim iddiaları ve seçim güvenliği konusunda kaygılarını dile getiriyor. Öğrenci hareketi ise sandık güvenliği için on binlerce gözlemci ve görevli örgütlediğini açıkladı.
