Columbia Üniversitesi’nin Protest Monitor çalışması, dünya genelindeki gösterilerde polis müdahalelerini, gözaltıları ve gazetecilerin karşılaştığı engelleri kayda geçirdi. Ekim ayındaki güncellemede Fransa, Hindistan, Arjantin, Arnavutluk ve Portekiz’deki protestolar öne çıktı.
Üniversitenin Global Freedom of Expression (CGFoE) programı, protesto hakkına yönelik müdahaleleri izleyen çalışmasını 22 Ekim 2026’da güncelledi. Ocak ayından itibaren düzenlenen önemli protestoları kronolojik biçimde inceleyen araştırma; gösterilerin gerekçelerini, katılımcı sayılarını, devlet müdahalelerini, olası ifade özgürlüğü ihlallerini ve gazetecilerin yaşadığı engelleri ele alıyor.
Güncel incelemede Fransa, Hindistan, Arjantin, Arnavutluk, İtalya, Portekiz, Kolombiya ve Mauritius’taki gelişmelere yer verildi. Araştırmacılar, protestoların yalnızca siyasi tepkilerden ibaret olmadığını; eğitim, barınma, yaşam maliyeti, çevre, kadınlara yönelik şiddet ve demokratik katılım taleplerinin de gösterilerde karşılık bulduğunu belirtti.
Fransa’da protestolara 800 bine yakın katılım
22 Ekim tarihli özel inceleme, Fransa’da eylülde öğrencilerin eğitim koşullarına ilişkin talepleriyle başlayan ve ülke geneline yayılan eylemlere odaklandı. Liselerde sınıfların küçültülmesi, öğretmen sayısının artırılması ve okul binalarının koşullarının iyileştirilmesini isteyen öğrencilere sendikalar ve Sarı Yelekliler hareketinden katılımcılar da destek verdi.
17 Ekim’deki ülke çapındaki gösterilere resmî verilere göre 550 bin, organizatörlerin açıklamasına göre 800 bin kişi katıldı. İçişleri Bakanlığı yaklaşık 2 bin 400 kişinin gözaltına alındığını ve 997 güvenlik görevlisinin yaralandığını bildirdi. Saint-Étienne’de 17 yaşındaki bir göstericinin, kolluk kuvvetlerinin kullandığı mühimmat nedeniyle elini kaybettiği aktarıldı.
Hükümet, 500 okula 3 bin öğretmen atama ve eğitim bütçesini 1,2 milyar avro artırma sözü verdi; buna rağmen protestolar sürdü. Sınır Tanımayan Gazeteciler (RSF), gösteriler sırasında gazetecilere yönelik yaklaşık 30 saldırıyı belgeledi. Saldırıların yarıdan fazlası 17 Ekim’de gerçekleşti; bunların hem polis hem de göstericiler tarafından yapıldığı belirtildi. Uluslararası Af Örgütü de barışçıl göstericilere aşırı güç kullanılmasını eleştirdi.
Hindistan’da binlerce kişi gözaltına alındı
Columbia’nın 15 Ekim tarihli Hindistan incelemesine göre, seçim listelerindeki değişikliklere karşı 2 Ekim’den itibaren düzenlenen protestolarda binlerce kişi gözaltına alındı. Seçim Komisyonu’nun seçmen listelerinden yaklaşık 130 milyon kişiyi çıkardığı yönündeki haberler, eylemlerin başlıca nedenleri arasında yer aldı. Muhalifler, düzenlemelerin Müslümanlar dahil azınlıkları orantısız biçimde etkilediğini savundu.
10 Ekim’de Delhi’de düzenlenen protestolar sırasında 45 metro istasyonu kapatıldı, 30 binden fazla güvenlik görevlisi görevlendirildi ve mobil internet erişimi askıya alındı. Gözaltı sayısına ilişkin tahminler 2 bin 500 ile 7 bin arasında değişirken, 10–11 Ekim’de yaklaşık 40 gazetecinin de gözaltına alındığı bildirildi.
RSF gazetecilere yönelik şiddeti, ekipmanlarına zarar verilmesini ve gözaltıları kınadı. Kadın gazetecilerden oluşan bir ağ, cinsel taciz iddiaları üzerine Yüksek Mahkeme’ye başvurdu. Makamlar müdahaleleri kamu düzeni ve güvenliğiyle gerekçelendirirken, BM İnsan Hakları Ofisi keyfi biçimde gözaltına alınanların koşulsuz bırakılmasını istedi. Yüksek Mahkeme 11 Ekim’de yetkililere hukuka aykırı gözaltıları önleme, internet hizmetlerini yasalara uygun sürdürme ve gazetecilerin çalışmalarına engel olmama talimatı verdi.
Arjantin’de polis müdahalesinde 50 medya çalışanı etkilendi
Arjantin’de 15 Ekim’de kamu üniversitelerinin bütçesini ve eğitim hakkını savunmak için binlerce kişi gösteri yaptı. Columbia’nın kayıtlarına göre polis göz yaşartıcı gaz, plastik mermi, kimyasal içerikli mühimmat, biber gazı ve tazyikli su kullandı.
İncelemede aktarılan Arjantin Ulusal İşkenceyi Önleme Komitesi verilerine göre polis müdahalelerinden 50 medya çalışanı etkilendi. Araştırma, ülkedeki protestoları olası ifade özgürlüğü ihlallerinin bulunduğu olaylar arasında değerlendirdi.
Arnavutluk’ta gazetecilerin ekipmanlarına el konuldu
Başkent Tiran’da mayısta başlayan, çevre sorunları ve siyasi krize odaklanan protestolar ekim ayında da devam etti. Columbia’nın verilerine göre 14 Ekim’de gazetecilerin haber yapması engellendi ve bazı ekipmanlarına el konuldu. 17 Ekim’deki gösterilere yaklaşık bin ile 10 bin kişinin katıldığı tahmin edildi. Araştırma, iki protestoyu da olası ifade özgürlüğü ihlalleri kapsamında kaydetti.
Portekiz’de barınma hakkı gösterileri sürdü
Portekiz’de yükselen konut fiyatları ve yaşam maliyetine karşı eylemler ekim ayında devam etti. 17 Ekim’de Lizbon’da yapılan gösteriye 10 bin ila 100 bin arasında kişinin katıldığı tahmin edildi.
20 Ekim’de farklı kentlerde, protesto kamplarının polis tarafından dağıtılmasına karşı yeni gösteriler düzenlendi. Columbia’nın aktardığına göre 55 kişi gözaltına alındı. Konut krizi protestoları, barınma hakkı ile barışçıl toplantı ve gösteri hakkı arasındaki ilişkiyi de gündeme getirdi.
Protest Monitor nasıl çalışıyor?
Columbia Üniversitesi’nin Protest Monitor çalışması, ifade özgürlüğünün merkezi önem taşıdığı büyük protestoları izliyor. Araştırma ekibi haftalık olarak dünyadaki gösterilerin genel eğilimlerini değerlendiriyor; katılımcı sayısı, siyasi etkisi veya devlet müdahalesinin boyutuyla öne çıkan bir protesto hareketini ayrıca inceliyor.
Anastasiia Vorozhtsova ve Ibrahim Sabra’nın yürüttüğü çalışma, protesto hakkına yönelik müdahalelerin belgelenmesine, hesap verebilirliğin güçlendirilmesine ve akademik araştırmalara katkı sunmayı amaçlıyor. Veritabanında bir olayın olası ifade özgürlüğü ihlali olarak işaretlenmesi, bağımsız bir mahkemenin her vakada hak ihlali kararı verdiği anlamına gelmiyor.
