Sırbistan’da erken genel seçimde, 12 yıldır iktidarda bulunan Aleksandar Vucic’in öncülük ettiği liste yenilgiye uğradı. Vucic, başbakan adayı olabilmek için cumhurbaşkanlığı görevinden ayrıldıktan sonra Öğrenci Listesi’nin kazandığını kabul etti. Resmî olmayan sayıma göre öğrenci hareketi oyların yüzde 52’sini aldı.
Vucic, sonuçların dış destekli bir sürecin ürünü olduğunu ileri sürerek muhalefette mücadeleye devam edeceklerini söyledi. Novi Sad tren istasyonunda yaşanan ölümcül çöküşün ardından başlayan öğrenci protestoları, yaklaşık iki yıl sonra yapılan seçimde siyasi etkisini gösterdi.
Protestolardan seçim zaferine
Sırp İlerleme Partisi (SNS) öncülüğündeki “Aleksandar Vucic-Birleşmiş Sırbistan” listesinin başında yer alan Vucic, yenilgiyi kabul etti. 2014’te başbakan olan Vucic, 2017 ve 2022’de cumhurbaşkanı seçilmişti. Başbakan adayı olarak seçime girebilmek için cumhurbaşkanlığından istifa etmesi, 12 yıllık iktidarının ardından aldığı yenilgiye ayrı bir önem kazandırdı.
Novi Sad’daki tren istasyonunda 1 Kasım 2024’te beton sundurmanın çökmesi 16 kişinin ölümüne yol açtı. Olayın ardından hükümete yönelik tepkiler büyüdü; öğrencilerin başlattığı protestolar yaklaşık iki yıl sürdü ve Vucic yönetimi üzerindeki baskıyı artırdı.
“Öğrenci Listesi-Öğrenciler Kazanıyor” sloganıyla seçime giren hareket, iktidara karşı oluşan toplumsal tepkiyi sandığa taşıdı. Liste adına zafer konuşması yapan akademisyen Radomir Saicic, oy kullananlara teşekkür ederek geleceği inşa etmeye başlayacaklarını söyledi.
Geleneksel siyasi partilerden farklı biçimde örgütlenen hareketin, seçim başarısını nasıl bir hükümet programına ve yönetim modeline dönüştüreceği ise henüz net değil.
Resmî olmayan sayımda yüzde 52
Sırbistan Özgür Seçimler ve Demokrasi Merkezi’nin (CeSID) açıkladığı resmî olmayan verilere göre, oyların yüzde 56’sı sayıldığında Öğrenci Listesi yüzde 52, SNS öncülüğündeki Vucic’in listesi yüzde 39 oy aldı.
6,4 milyondan fazla kayıtlı seçmen, 250 üyeli Sırbistan Ulusal Meclisinin yeni temsilcilerini belirlemek için sandığa gitti. Devlet Seçim Komisyonu (RIK), yerel saatle 19.00 itibarıyla katılım oranını yüzde 67,6 olarak duyurdu. Ülke medyası katılımın rekor düzeye ulaşabileceğini bildirirken, 2023 seçimlerinde oran yüzde 58 olmuştu.
Sandık çevresinde şiddet ve usulsüzlük iddiaları
Seçim günü bazı sandık merkezlerinde şiddet olayları yaşandığı bildirildi. Sırbistan medyasına göre maskeli gruplar, oy verme merkezlerinden çıkan kişilere sopalarla saldırdı. İçişleri Bakanlığı, Lazarevac’taki olaylarda iki polisin yaralandığını ve bazı kişilerin polise taş ile tehlikeli maddeler attığını açıkladı.
Bazı sandıklarda oy pusulalarının fotoğraflandığı ve birden fazla oy kullanılmasını engellemesi gereken sistemlerin gerektiği gibi işletilmediği yönünde iddialar da ortaya atıldı. Belgrad’da sandıkların kapanmasına yakın çok sayıda zırhlı polis aracının görülmesi güvenlik önlemlerini gündeme getirdi.
Dış politika ve yeni yönetim sorumluluğu
Vucic yönetimi, İsrail’le yakın ilişkileriyle de öne çıkıyordu. Vucic, Sırbistan’ın İsrail’le ortak savaş dronları üreteceğini açıklamış ve İsrail yapımı insansız hava araçlarına yönelik yeni montaj fabrikasının açılışına katılmıştı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’dan “dostum” diye söz etmişti.
Seçim sonucu, Sırbistan’ın dış politikasının geleceğine ilişkin soruları da beraberinde getirdi. Öğrenci Listesi’nin Avrupa Birliği üyelik süreci, Brüksel ve Washington’la ilişkiler, Rusya ve Çin’le bağlar ile Kosova meselesinde nasıl bir tutum alacağı belirsizliğini koruyor.
Öğrenci hareketinin önündeki temel sınav, protestolarla büyüttüğü desteği yönetme kapasitesine dönüştürmek olacak. Yeni yönetimin ekonomi, dış politika, enerji, güvenlik ve kamu maliyesi alanlarında karar alması gerekecek. Yargı ve kamu kurumlarının bağımsızlığı, yolsuzlukla mücadele, kamu yayıncılığı ve seçim koşullarının iyileştirilmesi de gündemdeki başlıklar arasında.
Hareketin farklı örgütlenme biçiminin hükümet kurma sürecini nasıl etkileyeceği ve deneyimli kadrolarla nasıl çalışacağı henüz bilinmiyor. Gençlerin öncülük ettiği hareketin, ülke siyasetinde uzun süredir etkili olan iktidarı seçimde yenmesi kuşak değişimi bakımından da dikkat çekiyor.
Seçim başarısının ardından
Öğrenci Listesi’nin elde ettiği sonuç, Sırbistan’daki değişim talebinin sandıkta karşılık bulduğunu gösterdi. Ancak sokak hareketinden hükümete geçiş, seçim kazanmanın ötesinde siyasi ve idari sorumluluklar getiriyor.
Hareketin kurumlar arasında işbirliği kurması, ekonomik sorunlara çözüm üretmesi ve farklı toplumsal kesimlerin beklentilerine yanıt vermesi gerekecek. Vucic’in yenilgisinin siyasi ağırlığını ne ölçüde etkileyeceği ve SNS’nin muhalefette nasıl bir yol izleyeceği de önümüzdeki dönemde belli olacak.
