NASA, uzaydaki kütleçekim dalgalarını araştıracak LISA görevi kapsamında, tamamen cam temelli malzemelerden üretilecek yeni bir mühendislik test teleskobu geliştiriyor. 8 Ekim’de duyurulan Engineering Test Unit, uçuş donanımlarının üretimine geçilmeden önceki son deneme birimi olacak.
Teleskobun tasarım, montaj ve bütünleştirme çalışmalarını L3Harris yürütecek. NASA ise önceki prototipte edinilen deneyimi yeni modele aktaracak. Bu birim, aynı zamanda Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) teslim edilecek ilk optik teleskop olma özelliği taşıyor. Ekip, haziran ayında cam yerine metalden yapılmış ayrı bir yapısal modeli de teslim etmişti. Yeni mühendislik birimi, uçuş teleskoplarının tamamlandığı anlamına gelmiyor; geliştirme sürecindeki üretim öncesi aşamayı temsil ediyor.
LISA, üç uzay aracıyla düşük frekanslı dalgaları arayacak
ESA’nın yönettiği LISA görevinde üç uzay aracı, her bir kenarı 2,5 milyon kilometre olan üçgen biçimli bir düzen oluşturacak. Her araçta bulunan iki teleskop, komşu araçlara kızılötesi lazer ışınları gönderecek ve onlardan gelen ışınları alacak. Sistem, araçlar arasındaki çok küçük mesafe değişimlerini ölçerek Dünya’dan gözlemlenemeyen düşük frekanslı kütleçekim dalgalarını inceleyecek.
Zerodur ve altın kaplama hassas ölçümleri destekleyecek
LISA teleskopları, geniş sıcaklık aralığında şeklini çok az değiştiren Zerodur adlı kehribar renkli cam seramikten üretilecek. Almanya’nın Mainz kentindeki Schott tarafından üretilen malzeme, yüksek hassasiyet gerektiren optik uygulamalarda kullanılıyor. Aynaların yanı sıra teleskobun biçimini koruması gereken diğer parçalarında da Zerodur yer alacak.
Birincil aynanın yüzeyine uygulanacak altın kaplama, kızılötesi lazer ışınlarının daha verimli yansıtılmasına yardımcı olacak. Kaplama, uzayın soğuk koşullarına açık yüzeyde ısı kaybını azaltarak çalışma sıcaklığının korunmasını da destekleyecek. NASA’ya göre prototip oda sıcaklığına yakın koşullarda en iyi performansı gösterdiği için ısı yönetimi önem taşıyor.
İlk tam ölçekli prototip, Mayıs 2024’te Maryland’deki Goddard Uzay Uçuş Merkezi’nin temiz odasına ulaştı ve burada incelemelerden geçti. L3Harris, geliştirme birimini New York eyaletindeki Rochester kentinde üretip monte ettikten sonra NASA’ya teslim etti. Yeni test teleskobu, bu prototipin denemelerinden çıkarılan bilgileri uçuş donanımına geçiş öncesinde sonraki modele taşıyacak.
Fırlatma 2030’ların ortası için planlanıyor
LISA’nın lazer ölçümleri, metrenin trilyonda biri düzeyindeki, yani pikometre ölçeğindeki mesafe değişimlerini izleyebilecek hassasiyet gerektiriyor. Bu nedenle aynaların yansıtıcılığı ve sıcaklık değişimlerinde biçimlerini korumaları ölçüm sistemi açısından önem taşıyor. NASA ve ESA, görevin fırlatılmasını 2030’lu yılların ortasında planlıyor ve altı teleskobun geliştirilmesini bu takvime göre sürdürüyor.
