Global Climate and Health Alliance’ın 132 ülkenin ulusal iklim taahhütlerini sağlık ve temiz hava açısından değerlendirdiği raporda Türkiye 14 puanla 47’nci sırada yer aldı. Rapora göre Türkiye’de hava kirliliğine bağlı ölüm oranı 100 bin kişide 83,6; ülkenin iklim hedefleri ise 4°C’nin altındaki bir senaryo açısından son derece yetersiz.
Ulusal iklim taahhütlerine sağlık değerlendirmesi
Küresel İklim ve Sağlık İttifakı (Global Climate and Health Alliance-GCHA), Paris Anlaşması kapsamında 132 ülkenin yayımladığı ulusal iklim taahhütlerini inceledi. “Sağlıklı Ulusal Katkı Beyanı Karnesi”nde ülkelerin sağlık ve temiz hava performansı sekiz başlıkta değerlendirildi.
Analizde iklim değişikliğinin sağlık üzerindeki etkileri, hava kirliliği, sağlık sektöründeki eylemler ve sağlık alanındaki yan faydaların yanı sıra adil geçiş, entegre yönetişim, ekonomi ve finans ile izleme ve uygulama ölçütleri ele alındı.
Türkiye 14 puan aldı
Ülkelerin sonuçları, iklim hedeflerinin iddialılık düzeyi ve hava kirliliğine bağlı ölüm oranlarıyla birlikte değerlendirildi. Türkiye, 32 üzerinden 14 puan alarak 132 ülke içinde 47’nci oldu. Raporda ülkede hava kirliliğiyle ilişkili ölüm oranı 100 bin kişi başına 83,6 olarak kaydedildi. Türkiye’nin genel iklim hedefi, 4°C’nin altında sıcaklık artışı öngören senaryoya uygunluk bakımından son derece yetersiz bulundu.
- İlk 20’de bulunan ülkelerin 19’u düşük ve orta gelir grubunda.
- Türkiye’nin 14 puanı; Kanada’nın 16, Güney Afrika’nın 13 ve Avrupa Birliği’nin 12 puanına yakın. Raporda bu ülkelerdeki görece yüksek sağlık puanlarının iddialı emisyon azaltım hedefleriyle desteklenmediği ve bunun zaman içinde sağlık üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
- Kolombiya, 32 üzerinden 29 puanla sağlığı ulusal iklim planlarına en kapsamlı biçimde dahil eden ülke oldu. Nijerya 25, Kamboçya ise 24 puan aldı.
- Japonya ve Hindistan, ikişer puanla en düşük puanlı ülkeler arasında yer aldı.
- Raporda, yüksek emisyonlu bazı ülkelerin adil biçimde üzerlerine düşeni yeterince yerine getirmediği ve hedeflerin gerisinde kaldığı kaydedildi. Brezilya 7; Avustralya, Çin ve Birleşik Krallık ise 9’ar puan aldı.
- İklim değişikliği ve hava kirliliğinin önemli nedenlerinden biri olan, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen siyah karbonu azaltma hedefleri yalnızca Kamboçya, Şili, Kolombiya, Kosta Rika ve Paraguay’ın planlarında bulunuyor.
İklim krizinin sağlık üzerindeki etkileri
Raporda iklim krizinin sağlık üzerindeki etkilerine de dikkat çekiliyor. Bu yıl Nepal’deki buzul çökmesi nedeniyle 1.400’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, 6.600’den fazla kişinin ise hâlâ kayıp olduğu bildiriliyor. İklim değişikliğiyle bağlantılı olaylar Doğu ve Güney Afrika’da sekiz milyon çocuğu açlık riskiyle karşı karşıya bırakıyor. Avrupa’da yaz aylarında yaşanan sıcak hava dalgalarının da 35 binden fazla kişinin ölümüne yol açtığı belirtiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü, iklim krizinin 2030-2050 döneminde yılda 250 bin ek ölüme neden olabileceği uyarısında bulunuyor.
Türkiye’de nüfusun yüzde 92’si kirli hava soluyor
Temiz Hava Hakkı Platformu’nun Kara Rapor 2025 çalışmasına göre Türkiye nüfusunun yüzde 92’si Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre kirli hava soluyor. Hava kirliliği ve buna bağlı ölüm oranının en yüksek olduğu il Hakkari olarak kaydedildi.
Raporda, hava kirliliğinin DSÖ’nün önerdiği seviyelere düşürülmesi halinde Türkiye’de yılda en az 60 bin kişinin hayatının kurtarılabileceği ifade ediliyor.
