Türkiye’nin otomotiv geçmişi, yalnızca otomobillerin değil, yerli üretim hedeflerinin ve değişen kullanım alışkanlıklarının da hikâyesi. 1961’deki Devrim’den günümüzün Togg T10X modeline uzanan yolculukta bazı araçlar seri üretime geçemese de tarihteki yerini aldı.
Devrim’in ardından Anadol, Murat 124, Renault 12 ve Tofaş’ın Kuş Serisi gibi modeller Türkiye yollarında geniş yer buldu. Her biri otomotiv sanayisinin gelişiminde ve otomobilin gündelik yaşamdaki konumunda farklı bir döneme karşılık geldi.
Devrim, yerli otomobil hedefinin simgesi oldu
1961’de dönemin Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla Devrim otomobili için çalışmalar başlatıldı. Türk mühendislerin kısa sürede geliştirdiği araç, 29 Ekim 1961’de Ankara’ya götürülerek Cumhuriyet Bayramı törenlerinde kullanıldı. Devrim seri üretime geçemedi; buna karşın Türkiye’nin otomotiv tarihinde bir dönüm noktası olarak anıldı.
Anadol seri üretim bandına çıktı
Devrim’in ardından yerli otomobil üretimi yönündeki en önemli adımlardan biri Anadol oldu. Ford Otosan tarafından geliştirilen modelin üretimi 1966’da başladı. Türkiye’nin ilk seri üretim yerli otomobili olan Anadol’dan toplam 93 bin 188 adet üretildi. Gövdesinde cam elyafı takviyeli plastik kullanılması, modelin öne çıkan özellikleri arasındaydı.
Anadol STC-16, spor otomobil denemesiydi
Anadol ailesinin alışılmış otomobillerinden farklı bir çizgi taşıyan STC-16’nın ilk prototipi 1972’de hazırlandı. Türk tasarımcı Eralp Noyan’ın geliştirdiği model, 1973-1975 yılları arasında üretildi. Sportif görünümü ve performans hedefiyle tasarlanan otomobilin ralli yarışları için hazırlanan versiyonları da vardı.
STC-16’nın Anadol markasına uluslararası alanda prestij kazandırması hedefleniyordu. Ancak yüksek fiyatı, yakıt tüketimi ve sınırlı müşteri kitlesi nedeniyle geniş çaplı başarı elde edemedi.
Murat 124, otomobil sahipliğini yaygınlaştırdı
Tofaş’ın Bursa’daki fabrikasında Murat 124 üretimi 1971’de başladı. Fiat 124 temel alınarak lisans altında üretilen model, dört kapılı yapısı ve aile kullanımına uygun özellikleriyle geniş bir kesime hitap etti. Hacı Murat adıyla da bilinen otomobil, satış başarısının yanı sıra Tofaş’ın üretim tecrübesinin gelişmesi ve Türkiye’de otomotiv yan sanayisinin büyümesi açısından da önem taşıdı.
Renault 12 ve Toros, dayanıklılıkla anıldı
Renault 12, uzun yıllar ailelerin ve farklı meslek gruplarının tercih ettiği otomobiller arasında yer aldı. Önden çekişli yapısı, Türkiye’de üretilen otomobiller açısından önemli bir ilk olarak öne çıktı. Türkiye’de şekillenen devam modellerinden Toros ise dayanıklılığıyla tanındı.
Geniş kullanım alanı, farklı yol koşullarına uyum sağlaması ve bakımının pratik olması, Toros’un ülkenin dört bir yanında yıllarca kullanılmasına katkı sağladı.
Şahin, Doğan ve Kartal yollarda geniş yer buldu
Tofaş’ın Kuş Serisi’nde Şahin’in üretimi 1977’de, Doğan ve Kartal’ın üretimi ise 1981’de başladı. Modeller, yıllar içinde farklı donanım ve gövde seçenekleriyle Türkiye yollarında yaygınlaştı. Şahin ve Doğan sedan, Kartal ise station wagon gövdesiyle öne çıktı.
Ulaşılabilir olmaları ve sanayi ustalarının bu modellere aşina olması, Kuş Serisi’nin yaygınlaşmasında etkili unsurlar arasında yer aldı.
Togg T10X ile elektrikli döneme geçiş
2018’de kurulan Togg girişiminin ilk otomobili T10X’in prototipi Aralık 2019’da tanıtıldı. Gemlik’teki Togg Teknoloji Kampüsü 29 Ekim 2022’de açıldı ve model seri üretim aşamasına geçti. İlk teslimatlar 2023’te başladı.
T10X, tamamen elektrikli olarak geliştirilmesi ve fikri mülkiyet haklarının tamamen Türkiye’ye ait olmasıyla önceki yerli otomobil girişimlerinden ayrılıyor. Devrim’den Togg’a uzanan bu modeller, Türkiye’nin otomotiv geçmişinde farklı dönemlerin izlerini taşıyor.
