Malatya’da 28 Ekim 1957’de doğan Ahmet Kaya, 69. doğum gününde yaşamı, müziği ve Paris’teki sürgün yıllarıyla anılıyor. Kürtçe şarkı ve klip yapacağını açıkladığı 1999’daki ödül gecesinin ardından ülkesinden ayrılmak zorunda kalan sanatçı, 16 Kasım 2000’de Paris’te hayatını kaybetti.
Malatya’dan İstanbul’a uzanan çocukluk
Beş çocuklu bir ailenin en küçüğü olan Ahmet Kaya’nın annesi Erzurumlu bir Türk, babası ise Adıyaman’ın Çelikhan ilçesine bağlı Yağızatlı köyünden bir Kürt’tü. Sümerbank dokuma fabrikasında işçi olarak çalışan babası, Kaya’ya altı yaşındayken bir bağlama hediye etti; müzikle tanışması bu enstrümanla başladı.
İlkokulu Malatya’da okuyan Kaya, okuldan arta kalan zamanlarda plak ve kaset satan bir dükkânda çalıştı. Ailenin ekonomik koşulları nedeniyle 1972’de İstanbul’un Kocamustafapaşa semtine taşındılar. Eğitimini yarıda bırakan Kaya, işportacılık yaptı ve çeşitli iş yerlerinde çırak olarak çalıştı. Daha sonra, yeni çevresine alışma sürecindeki yabancılık hissini anılarında anlatmıştı.
On altı yaşındayken yasa dışı afiş basma gerekçesiyle gözaltına alınan Kaya, ilerleyen dönemde Halk Birimleri Derneği’nin çalışmalarına katıldı ve bağlama çalmayı sürdürdü. Boğaziçi Üniversitesi’nde düzenlenen bir etkinlikte Ruhi Su ile tanıştı ve “Mahsus Mahal” türküsünü söyledi. 1978’de Gelibolu’da askerlik yaptı, askeri orkestrada müzik çalışmalarını ilerletti. Askerlik sonrasında Emine Hanım’la evlendi; kızları Çiğdem 1982’de dünyaya geldi.
Albümlerle geniş kitlelere ulaştı
Kaya, 1984’te kendi olanaklarıyla yayımladığı Ağlama Bebeğim albümüyle profesyonel müzik yaşamına adım attı. Albüm önce toplatıldı, daha sonra üzerindeki sansür kaldırıldı. 1985’te Acılara Tutunmak albümü için Değişim Stüdyosu’yla çalışmaya başladı; burada Sezer Bağcan ve ileride evleneceği Gülten Hayaloğlu ile tanıştı.
Gülten Hayaloğlu’nun aracılığıyla, cezaevinde idamla yargılanan Nevzat Çelik’in “Şafak Türküsü” şiirini besteledi. 1986’da yayımlanan aynı adlı albüm Kaya’yı geniş kitlelere tanıttı. Aynı yıl An Gelir albümünü de çıkardı. Gülten Hayaloğlu ile evliliğinden 1987’de kızı Melis doğdu.
Şair Yusuf Hayaloğlu ile tanışması, sanatçının müziğinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Sözlerinin önemli bölümü Hayaloğlu’na ait olan Yorgun Demokrat (1987), İyimser Bir Gül (1989) ve Başım Belada albümleri yayımlandı. 1994 tarihli Şarkılarım Dağlara, 2,8 milyonluk bandrol satışıyla rekor kırdı; albümdeki bazı ifadeler gerekçe gösterilerek toplatıldı ve Kaya’ya konser yasağı getirildi. Sanatçı, Attilâ İlhan, Can Yücel, Ahmed Arif ve Enver Gökçe’nin şiirlerini de besteledi.
Ödül gecesinden Paris’e
10 Şubat 1999’da Magazin Gazetecileri Derneği’nin ödül töreninde “Yılın En İyi Sanatçısı” ödülünü alan Kaya, konuşmasında yeni albümünde Kürtçe bir şarkı söyleyeceğini ve buna klip çekeceğini duyurdu. Açıklamanın ardından salondaki bir grubun protesto ve hakaretleriyle karşılaştı; basında hakkında bir linç kampanyası yürütüldü ve dönemin Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde davalar açıldı.
16 Haziran 1999’da Paris’e gitmek zorunda kalan Kaya, gıyabında hapis cezalarına çarptırıldı. Türkiye’de bıraktığı arkadaşlarından yeterli destek göremediğini ve yalnız kaldığını belirten haber metnine göre, 16 Kasım 2000 gecesi Paris’in Porte de Versailles semtindeki evinde, “Hoşçakalın Gözüm” albümünün kayıtları sürerken kalp krizi geçirdi. 43 yaşında yaşamını yitiren sanatçı, Père Lachaise Mezarlığı’na defnedildi.
Melis Kaya: “Ahmet Kaya ölmez”
Ahmet Kaya’nın kızı Melis Kaya, babasının sesinin toplumun farklı kesimleri arasında kurduğu bağı daha önce verdiği bir söyleşide anlatmıştı. Türkiye’nin yakın tarihini anlamak için babasının öyküsünün de doğru okunması gerektiğini söyleyen Melis Kaya, benzer acıların ve kayıpların tekrarlanmaması için geçmişten ders çıkarılmasının toplumsal iyileşmeye katkı sunacağına inandığını ifade etmişti.
Kasım 2021’de sanatçının Paris’teki mezarına yönelik saldırının ardından Melis Kaya, “Bu saldırılar Ahmet Kaya’yı öldürmek için yapılıyorsa öldürmez. Ahmet Kaya ölmez” demişti. Babasının “Sürgün Acısı” şiirinden dizeleri hatırlatan Melis Kaya, mezara “Türkiye” yazmanın ülkeyi kurtarmak anlamına gelmediğini söylemiş; nefret saldırılarının kolektif hafızada yer ettiğini ve yeni mücadele alanları açtığını belirtmişti.
Paris’te son bulan bir yaşam
Ahmet Kaya, 28 Ekim 1957’de Malatya’da doğdu. Paris’te 43 yaşında hayatını kaybeden sanatçı, bugün yaşasaydı 69 yaşına girecekti. Eşi Gülten’i, kızları Melis ve Çiğdem’i geride bırakan Kaya, albümleri ve şarkılarıyla anılmayı sürdürüyor.
