Diyarbakır’ın Sur ilçesindeki Arzoxlî (Kervanpınar) sakinleri, ortak kullandıkları merada planlanan güneş enerjisi santrallerine karşı çadır nöbetine başladı. Zenkar şirketine iki tesis için 49’ar yıllık üretim lisansı verilirken, mahkemece görevlendirilen bilirkişi heyeti Zenkar 2 projesinin mevcut biçimiyle uygulanmasını uygun bulmadı. Mera tahsisi, imar planı ve ÇED kararına ilişkin davalar sürüyor.
Jandarma eşliğinde alana girildi
Zenkar 2 Güneş Enerji Santrali ve Enerji Depolama Tesisi için verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararına karşı açılan dava devam ederken, şirket çalışanları 21 Ekim sabahı jandarma ve çevik kuvvet eşliğinde proje alanına girdi. Köylüler, çalışmaları durdurma talebiyle alanda nöbet tutmaya başladı.
İlk günkü yürüyüşe DEM Parti Diyarbakır İl Eş Başkanları Yunus Muratakan ve Fatime İzol Levent, partinin Ekoloji Sözcüsü Melis Tantan, Diyarbakır Barosu avukatları, ekoloji örgütleri ve mahalle sakinleri katıldı. Yunus Muratakan, yüzleri kapalı ve uzun namlulu silah taşıyan güvenlik görevlilerinin varlığına tepki göstererek kolluk kuvvetlerinin şirketin değil halkın haklarını koruması gerektiğini söyledi. Meraların köylülerin görüşü alınmadan enerji yatırımlarına tahsis edilmesine de karşı çıktı.
Tarlalara geçişe önce izin verilmedi
Ertesi gün proje alanına yürüyen köylüler ve destekçileri jandarma engeliyle karşılaştı. Jandarma, proje sınırlarının dışındaki tarım arazilerine geçişi de ilk aşamada durdurdu. Diyarbakır Barosu Çevre ve Kent Hukuku Komisyonu Başkanı avukat Ahmet İnan, görüşmeler sırasında yurttaşların çalışma sahası dışında kalan kendi tarlalarına dahi giremediğini belirtti. Görüşmelerin ardından köylülerin bu arazilere geçişine izin verildi.
Mahalle sakinleri, geçimlerinin tarım ve hayvancılığa dayandığını vurgulayarak ortak meralarından vazgeçmeyeceklerini açıkladı. Köylüler, topraklarını savunurken asker ve çevik kuvvet tarafından engellendiklerini, güvenlik güçlerinin kendi haklarını da koruması gerektiğini söyledi.
İki tesis için 49’ar yıllık üretim lisansı
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK), Zenkar Nakliye İnşaat Temizlik Güvenlik Tarım ve Petrol Ürünleri Limited Şirketi’ne bölgede planlanan iki depolamalı GES için ayrı ayrı 49 yıllık elektrik üretim lisansı verdi. 6 Ekim’de yayımlanan kararlara göre Zenkar 1’in lisansı 10 Eylül’de, Zenkar 2’ninki ise 24 Eylül’de düzenlendi.
Sur Kaymakamlığının 2024 tarihli proje duyurularında Zenkar 1 için yaklaşık 227 dönüm, Zenkar 2 için 313 dönüm panel alanı öngörülüyor. İki tesisin toplam elektrik üretim kapasitesi 33 megavat, depolama kapasitesi 33 megavatsaat olarak belirtiliyor.
2026 tarihli imar planı kayıtlarında, Satî Mahallesi’ndeki 118 ada 73, 74 ve 78 numaralı parsellerin mera niteliğinin değiştirilerek Hazine’ye geçen arazilerin enerji üretim alanı olarak planlandığı görülüyor. Köylüler, ortak otlakların rızaları alınmadan enerji yatırımlarına ayrılmasına itiraz ediyor.
4342 sayılı Mera Kanunu uyarınca meralar devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunuyor; kullanım hakları köylere veya belediyelere ait. Tahsis amacının değiştirilmesi belirli idari işlemlere bağlı. Üretim lisansları ise meraların kullanımına dair hukuki uyuşmazlıkların sonuçlandığı anlamına gelmiyor.
Şirket sahibi AKP’nin il yönetiminde yer almıştı
JINNEWS’in 6 Mart’ta yayımladığı Rojda Aydın imzalı araştırmada, Zenkar şirketinin sahibi olarak Muzaffer Aslanhan’ın adı verildi. Aslanhan, AKP’nin resmî internet sitesindeki Diyarbakır İl Yönetim Kurulu yedek üyeleri arasında yer alıyordu. Partinin güncel yönetim listesinde ise adı bulunmuyor; bu değişikliğin ne zaman ve hangi nedenle yapıldığı bilinmiyor.
JINNEWS, mart ayında yayımladığı haberinde, köylülerin GES çalışmalarına yönelik protestoları sırasında şirketin siyasi bağlantısını gündeme getirmişti.
Bilirkişi: Projenin mevcut hali uygun değil
Zenkar 2’nin ÇED olumlu kararına karşı açılan dava Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi’nde sürüyor. Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi heyeti, 16 Temmuz’daki keşfin ardından hazırladığı ve sonuçları 13 Ekim’de kamuoyuna yansıyan raporda projenin mevcut haliyle uygulanmasını uygun bulmadı.
Heyet; tarım ve hayvancılık, mera kullanımı, kaynak suları, yerleşim alanları ve arkeolojik miras üzerindeki etkilerin yeterince incelenmediğini kaydetti. Raporda, yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda projenin bu biçimiyle uygulanmasının uygun olmadığı belirtildi.
Elektrik mühendisi, proje alanına 64 metre mesafedeki konut bakımından panellerin yaratabileceği parlama ve kamaşma etkisinin hesaplanmadığını bildirdi. Jeoloji mühendisi de kazıların erozyon ve yüzeysel su akışı üzerindeki etkilerine ilişkin incelemeleri yetersiz buldu. Bilirkişiler, iki GES’in birlikte doğurabileceği çevresel etkilerin de araştırılmasını istedi. Yürütmeyi durdurma talebi hakkında verilen son karar doğrulanamadı.
Köylüler hayvancılığın zarar göreceğini söylüyor
Yaklaşık 130-150 hanenin yaşadığı Arzoxlî’de hayvancılık temel geçim kaynaklarından biri. DEM Parti Milletvekili Serhat Eren’in 2025’te TBMM’ye sunduğu soru önergesinde, yaklaşık 800 dönümlük meranın 500 dönümünün Zenkar 1 projesinden etkilenebileceği ileri sürüldü.
Mart ayında konuşan köylü Murat Toprak, geçimlerini hayvancılıkla sağladıklarını belirterek alanın GES’e dönüştürülmesinin hayvancılık yapmalarını engelleyeceğini söyledi. Yeni Yaşam’a konuşan Mehmet Can Kele ise arazileri fiilen Arzoxlî sakinlerinin kullandığını, ancak resmî kayıtlarda başka bir mahalleye bağlı göründüğünü ve ÇED sürecinde kendilerinin görüşünün alınmadığını ileri sürdü. Kele, projeye karşı çıkılmazsa köyün başka bölümlerinin de sırayla işgal edilebileceği uyarısında bulundu.
21 Ekim’deki gösteride Yunus Muratakan da santralin başka bir yerde kurulabileceğini savundu. Muratakan, köylülerin projenin iki kilometre ötede yapılabileceğini söylediğini, buna rağmen aynı alanda ısrar edildiğini belirtti.
Antik yerleşim ve sit sınırları tartışılıyor
GES projelerinin bulunduğu bölgede Ğırap Bajar (Xirab Bajar) adıyla bilinen antik yerleşimin bir bölümü birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi. Köylüler ve Diyarbakır Barosu, kalıntıların tescilli sınırların dışına da uzandığını savunuyor.
Baro temsilcisi Ahmet İnan, mart ayında yaptığı açıklamada, kazı ve ayrıntılı çalışma yapılmadan proje alanının sit alanına dahil olmadığına karar verildiğini söylemişti. Zenkar 2 davasındaki bilirkişi heyetinin arkeoloji uzmanı da sit sınırlarına ilişkin incelemeyi yetersiz bularak sınırların yeniden değerlendirilmesini istedi.
Direniş ve hukuki başvurular sürüyor
Arzoxlî köylüleri 2025’ten bu yana GES projelerine karşı çıkıyor. Şubat ve Mart 2026’da iş makinelerinin mera alanına girişini engellemeye çalıştılar. 3 Mart’taki jandarma müdahalesinde dört kişi yaralandı; gözaltına alınan 15 köylü daha sonra serbest bırakıldı.
Kervanpınar Köyü Savunma Platformu adıyla örgütlenen mahalle sakinleri protestolarını ve hukuki başvurularını sürdürüyor. Ahmet İnan, 22 Ekim’de çadır nöbetinde yaptığı açıklamada mera tahsis iznine, imar planına ve ÇED raporuna karşı ayrı davalar açıldığını ve yargı sürecinin devam ettiğini belirtti.
