İsrail’de 27 Ekim’de yapılan genel seçimlerin geçici sonuçları, Başbakan Binyamin Netanyahu’nun sağcı ve dinci blokunun 120 üyeli Knesset’te çoğunluğa ulaşamadığını gösteriyor. Arap partilerinin 19 sandalye kazanması muhalefete sayısal üstünlük sağlasa da hükümet kurmak için gerekli siyasi uzlaşma henüz oluşmadı.
Merkez Seçim Komitesinin 28 Ekim’de açıkladığı kısmi sonuçlara göre Netanyahu’nun Likud, aşırı sağ ve ultra-Ortodoks partilerden oluşan bloku 53 sandalyede kaldı. Gadi Eisenkot’un öncülük ettiği Yahudi muhalefet partileri 48, Filistinli Arap yurttaşların ağırlıkla desteklediği Birleşik Liste ile Ra’am ise toplam 19 sandalye aldı. Knesset’te çoğunluk için 61 sandalye gerekiyor.
Oyların yüzde 85,6’sı sayılmıştı. Sıradan sandıkların yaklaşık yüzde 93’ünde sayım tamamlanırken askerler, hastalar, diplomatik görevliler ve diğer özel seçmenlerin çift zarflı oyları henüz sayılıyordu. Sandalye dağılımı kesin sonuçlarla değişebilecek olsa da mevcut tablo Netanyahu blokunun çoğunluğa ulaşamayacağına işaret ediyor.
Geçici sandalye dağılımı
Geçici sonuçlara göre Netanyahu blokunda Likud 26; Birleşik Tevrat Yahudiliği, Şas ve Yahudi Gücü yedişer; Dini Siyonizm ise altı sandalye aldı. Blokun toplamı 53 oldu.
Yahudi muhalefetinde Yaşar 21, Birlikte 12, Demokratlar sekiz ve İsrail Evimiz yedi sandalye kazandı. Bu partilerin toplamı 48’e ulaştı. Birleşik Liste 12, Ra’am ise yedi sandalye aldı; Arap partilerinin toplamı 19 oldu.
Arap partilerinin oyları hükümet tartışmasının odağında
2022 seçimlerinde toplam 10 sandalye kazanan Arap ağırlıklı partilerin bu seçimde 19 sandalyeye yükselmesi, sonuçların en belirgin değişimlerinden biri oldu. Hadash, Ta’al ve Balad’ın oluşturduğu Birleşik Liste ile Mansur Abbas liderliğindeki Ra’am farklı siyasi çizgilere sahip olsa da iki parti de Netanyahu hükümetinin değişmesini istiyor.
Ülke genelinde seçime katılım yüzde 77,7 olarak gerçekleşti. Kanal 12’nin ilk tahminleri Arap seçmenlerin katılımını yüzde 80 civarında gösterdi; bu oran henüz kesinleşmiş resmî veri değil. Haberde, katılımdaki artışın Netanyahu yönetimine ve özellikle Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir’in politikalarına yönelik tepkinin sandığa yansıması olarak değerlendirildiği aktarıldı.
Birleşik Liste Başkanı Yusuf Cebbarin, Kanal 13’e yaptığı açıklamada, Netanyahu hükümetine gerçek bir alternatif isteyenlerin partisiyle görüşmesi gerektiğini söyledi. Cebbarin, seçimi ırkçılık ve dışlanmanın sürmesi ile Yahudi-Arap ortaklığı arasında bir tercih olarak gördüğünü belirtti.
Ra’am lideri Mansur Abbas da muhalefetle birlikte hükümeti değiştirecek bir çoğunluk kurmak istediklerini, ancak mevcut sandalye dağılımıyla henüz hükümet oluşturulamadığını söyledi. Ra’am, 2021’de Bennett–Lapid hükümetine katılmıştı. Birleşik Liste ise eşit yurttaşlık ve Filistin meselesine ilişkin taleplerinden vazgeçmeden işbirliğini gündeme getiriyor.
Lieberman’ın tutumu 67 sandalyelik hesabı değiştiriyor
Yahudi muhalefetinin 48 sandalyesine Arap partilerinin 19 sandalyesi eklendiğinde Netanyahu karşıtı blok 67 üyeye ulaşıyor. Ancak Avigdor Lieberman, Arap partileriyle koalisyona katılmayı ve onların dışarıdan desteğiyle kurulacak bir azınlık hükümetini reddediyor. Lieberman’ın İsrail Evimiz partisinin yedi sandalyesi çıkarıldığında diğer Yahudi muhalefet partileri ile Arap partilerinin toplamı 60’a düşüyor.
Bennett de yalnızca Siyonist partilerle hükümet kurmaktan yana olduğunu açıkladı. Böylece seçim sonuçlarındaki sayısal çoğunluk, hükümet kurmaya yönelik ortak bir siyasi çoğunluğa dönüşmüş değil.
Demokratlar lideri Yair Golan, daha önce yaptığı açıklamada Netanyahu’nun kaybettiğini söyleyerek sandalye sayılarını hatırlattı ve Yahudi oyları ile Arap oyları arasında ayrım yapılmaması çağrısında bulundu. Golan, Netanyahu blokundaki ultra-Ortodoks partilerin Siyonist olmadığını belirterek Arap partilerinin bu gerekçeyle dışlanmasını tutarsız bulduğunu ifade etti.
Dışarıdan destekle azınlık hükümeti seçeneği
Gündemdeki seçeneklerden biri, Arap partilerinin bakanlık almadan dışarıdan güvenoyu vererek bir azınlık hükümetini desteklemesi. Eisenkot çevresindeki 48 milletvekiline Arap partilerinin 19 oyu eklendiğinde 67 sandalyelik destek oluşuyor. Lieberman’ın yedi sandalyesi hesaptan çıkarıldığında sayı 60’a iniyor.
İsrail yasaları hükümetin kurulması aşamasında mutlak çoğunluk şartı aramıyor. Bazı milletvekillerinin çekimser kalması durumunda 60 oyla hükümet kurulması mümkün. Bennett–Lapid hükümeti 2021’de 60’a karşı 59 oyla göreve gelmişti. Ancak dışarıdan destek formülü; bütçe, güvenlik ve Filistin politikaları gibi başlıklarda devamlı müzakere gerektirecek.
Likud’dan seçim hilesi iddiası
Likud, 28 Ekim akşamı Arap partilerinin rüşvet, tehdit, sahtecilik ve yasa dışı seçmen mobilizasyonuyla seçimi “çaldığını” öne sürerek polise, Şin Bet’e ve Merkez Seçim Komitesine soruşturma çağrısı yaptı. Parti, yüzlerce tanıklık sunacağını bildirdi.
Bu iddialar kanıtlanmış değil. Merkez Seçim Komitesi, seçim günü yaptığı açıklamada oy pusulalarına yönelik sistematik müdahaleye dair bulgu olmadığını, tekil şikâyetlerin ise incelendiğini duyurmuştu. Netanyahu seçim günü de Arap bölgelerindeki yüksek katılımı kendi seçmenlerini harekete geçirmek için tehlike olarak nitelendirmişti.
Knesset Başkanlığı ve hükümet seçenekleri
Kanal 12’nin aktardığına göre Eisenkot çevresindeki partiler, Likud’lu Knesset Başkanı Amir Ohana’yı Arap partilerinin desteğiyle değiştirmeyi değerlendiriyor. Oded Forer ve Elazar Stern olası adaylar arasında yer alıyor; ancak bu konuda henüz anlaşma sağlanmadı.
Hükümet kurmak için Arap partilerinin katıldığı ya da dışarıdan desteklediği bir değişim hükümeti, Netanyahu veya Eisenkot çevresinde daha geniş bir birlik hükümeti ya da uzlaşma sağlanamaması halinde yeniden seçim seçenekleri tartışılıyor. Taraflar bu seçeneklerden herhangi birinde karar kılmış değil. Yeni hükümet kurulana kadar Netanyahu görevini sürdürecek.
Herzog yeniden seçime gidilmemesini istedi
Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, seçimlerin ardından yaptığı açıklamada yeni bir seçime gidilmemesi için gerekenin yapılması çağrısında bulundu ve görüşmeye gelecek tarafların açık fikirli olmasını beklediğini söyledi.
Herzog, resmî sonuçları gelecek hafta alacağını, ardından parlamento gruplarıyla görüşerek hükümeti kurma görevini vereceği kişiyi belirleyeceğini açıkladı. Cumhurbaşkanının çağrısı, İsrail’in 2019–2022 dönemindeki tekrarlanan seçimleri ve uzayan hükümet krizlerini yeniden yaşaması kaygısını yansıtıyor; ancak Herzog’un partilere belirli bir koalisyon dayatma yetkisi bulunmuyor.
Seçimlerin ortaya çıkardığı temel belirsizlik, Arap yurttaşların temsilcilerinin Netanyahu’nun değiştirilmesini sağlayabilecek bir parlamenter güce ulaşmasına karşın Yahudi muhalefetinin bir bölümünün bu oyları hükümet ortaklığı için kabul etmemesi. Likud’un seçim hilesi iddiaları da bu tartışmayı daha da öne taşıyor.
