Suriye’de 2026-2027 eğitim yılında kullanılan bazı ders kitaplarında kadın ve çocukların yer aldığı görsellerin kaldırıldığı ya da değiştirildiği, kadın karakterlere başörtüsü eklendiği ve sanat eserlerine ilişkin görsellerin çıkarıldığı bildirildi. Altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabında yurttaşlık ve demokratik katılımla ilgili bazı konuların da yeni baskıda bulunmadığı belirtildi.
Suriye merkezli doğrulama platformu Taakkad (Verify-Sy), gazeteci Muhammed el-Sallum’un eski ve yeni kitapları karşılaştırarak gündeme taşıdığı değişiklikleri inceledi. Platform, önceki dijital kitapları 2026-2027 eğitim yılı için onaylanan dijital nüshalar ve öğrencilere dağıtılan basılı kitaplarla karşılaştırdı.
Taakkad’ın bulgularına göre bazı kitaplarda kadın ve çocukların bulunduğu görseller kapatıldı; kadın karakterlere başörtüsü eklendi. İlk sınıflarda kullanılan bazı kitaplarda kadın karakterlerin çizimleri kaldırılırken, bazılarına başörtüsü, bir örnekte ise cilbab olarak tanımlanan uzun dış giysi eklendi. Bazı heykellerin üzerinin örtüldüğü, heykel ve sanat eserlerinin kaldırıldığı ya da başka görsellerle değiştirildiği de tespit edildi.
Yurttaşlık ve demokratik katılım konuları çıkarıldı
Taakkad, ilk kez 2012-2013 eğitim yılı için yayımlanan altıncı sınıf sosyal bilgiler kitabının eski ve yeni baskılarını da karşılaştırdı. İncelemeye göre yeni baskıda eski Baas yönetimine ilişkin içeriklerin yanı sıra yerel yönetimler, siyasi yaşam, yurttaşlık, medya ve demokratik katılımla ilgili dersler de yer almadı.
Değişikliklerin hangi ölçütlerle yapıldığı ve merkezi bir politikaya mı yoksa kitapları değerlendiren komisyonların kararlarına mı dayandığı konusu tartışma yarattı.
130 ders kitabını kapsayan rapor
Müfredat izleme kuruluşu IMPACT-se, 19 Ekim’de 2025-2026 eğitim yılına ilişkin bir rapor yayımladı. Araştırmada Suriye’de 1-12. sınıflarda kullanılan 130 ders kitabı incelendi. Bu çalışma, Taakkad’ın 2026-2027 kitaplarına yönelik karşılaştırmasından ayrı bir araştırma.
IMPACT-se, Beşar Esad yönetiminin sona ermesinin ardından müfredatta ulusal kimlik, din ve tarih anlatılarında kapsamlı değişiklikler görüldüğünü bildirdi. Kuruluşun raporunda kadınlar ile dini ve etnik azınlıkların görünürlüğünün azaldığı, bazı derslerde İslami referansların daha belirgin hale geldiği belirtildi.
Rapora göre “cihat” ve “şehitlik” kavramlarının ele alınışında değişiklikler yapıldı; kadınların kamusal yaşamdaki rolleri ve toplumsal cinsiyet eşitliğiyle ilgili bazı içerikler azaltıldı. Bilim derslerinde evrim ve büyük patlama teorisine ilişkin bölümlerin de azaltıldığı, değiştirildiği ya da çıkarıldığı kaydedildi.
Dini ve etnik azınlıkların temsili
IMPACT-se, dini ve etnik çeşitliliğin müfredattaki sunumunda da değişiklikler tespit etti. Raporda Hristiyanlara yer verilmeyi sürdürürken Kürtler, Türkmenler ve Dürzilerin görünürlüğünün oldukça sınırlı kaldığı ifade edildi.
Bazı okullarda kız ve oğlan öğrencilerin ayrıldığı bildirildi
Suriye İnsan Hakları Gözlemevi (SOHR), müfredat değişikliklerinden ayrı olarak bazı okullarda kız ve oğlan öğrencilerin ayrıldığı yönünde bildirimler aldığını duyurdu. Gözlemevi’nin 25 Ekim tarihli açıklamasında, bazı okullarda öğrencilerin yan yana oturmasına izin verilmediği ve spor ile oyun etkinliklerinin ayrı yapıldığı belirtildi.
SOHR, Eğitim Bakanlığı’ndan hem ders kitaplarındaki değişikliklerin hem de okullarda uygulanan düzenlemelerin hangi eğitim ölçütlerine dayandığını açıklamasını istedi. Kuruluş, eğitimin ideolojik etkilerden uzak tutulması ve öğrencilerin eğitimsel, sosyal ve gelişimsel ihtiyaçlarının gözetilmesi gerektiğini kaydetti.
Eğitim Bakanlığı: Tek değişiklik süreci yürütüldü
Suriye Eğitim Bakanlığı, 26 Ekim’de yaptığı açıklamada müfredat geliştirme hedefinin “Suriyelilerin beklentilerine yanıt vermek, Suriye toplumunun çeşitliliğini korumak, yurttaşlık ve aidiyet değerlerini ve başkalarına saygıyı güçlendirmek” olduğunu bildirdi.
Bakanlık, Beşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te sona ermesinden bu yana müfredatta tek bir değişiklik süreci yürütüldüğünü savundu. Açıklamaya göre bu süreç, eski yönetimin ideolojik mirasını ve sembollerini ders kitaplarından çıkarmayı amaçladı. Bakanlık ayrıca yeni bir Ulusal Müfredat Genel Çerçevesi hazırladığını ve yeni ders materyalleri için standartları belirlediğini duyurdu.
Ülke genelinde ortak müfredata geçildi
Eğitim Bakanlığı, 17 Ağustos’ta 2026-2027 eğitim yılında tüm vilayetlerde ortak müfredat uygulanacağını açıklamıştı. Yeni sistem, önceki eğitim yılında kullanılan ve “Şam Müfredatı” olarak anılan programa dayanıyor. Bakanlık, hazırlanacak yeni kitaplar için ulusal standartların tamamlandığını da bildirmişti.
Eğitim Bakanı Muhammed Abdurrahman Turko, 14 Eylül’de Halk Meclisi’nde yaptığı açıklamada ders kitaplarının son iki baskısından eski yönetimle bağlantılı fotoğraf ve sembollerin çıkarıldığını söyledi. Turko, ülke genelinde ortak müfredata geçildiğini ve daha önce farklı programlarla eğitim gören öğrenciler için iki yıllık geçiş süresi öngörüldüğünü belirtti. Bakanın verdiği bilgiye göre 2026’da 41 milyon ders kitabı basıldı; bir önceki yıl bu sayı 28 milyondu.
