Brezilya’da 158,8 milyon seçmen, cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turu için 25 Ekim Pazar günü sandık başına gidecek. İlk turda Flávio Bolsonaro yüzde 47,03, görevdeki Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva ise yüzde 45,16 oy aldı. Son anketler iki aday arasındaki yarışın başa baş seyrettiğini gösteriyor.
İlk turda yaklaşık 33 milyon seçmen sandığa gitmedi
4 Ekim’de yapılan ilk turda hiçbir aday geçerli oyların yarısından fazlasına ulaşamadı. Liberal Parti’nin (PL) adayı ve eski Cumhurbaşkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu Senatör Flávio Bolsonaro 56,1 milyon oyla ilk sırada yer aldı. İşçi Partili (PT) Lula da Silva ise 53,9 milyon oy aldı.
Yüksek Seçim Mahkemesinin (TSE) açıkladığı sonuçlara göre seçmenlerin yüzde 21’inden fazlası ilk turda oy kullanmadı. Oy vermenin zorunlu olduğu ülkede sandığa gitmeyen yaklaşık 33 milyon kişinin ikinci turdaki tercihi sonucu etkileyebilir.
Anketler iki adayı birbirine yakın gösteriyor
21 Ekim’de yayımlanan Quaest araştırmasında Flávio Bolsonaro yüzde 45, Lula yüzde 44 destek aldı. 17-20 Ekim tarihlerinde 2.154 seçmenle yapılan araştırmanın hata payı 2 puan olarak açıklandı; sonuçlar iki adayın istatistiksel açıdan başa baş olduğuna işaret ediyor. Katılımcıların yüzde 9’u geçersiz ya da boş oy kullanacağını veya sandığa gitmeyeceğini belirtirken, yüzde 2’si kararsız olduğunu söyledi.
14 Ekim’deki aynı kuruluşun araştırmasında Bolsonaro yüzde 46, Lula yüzde 44 düzeyindeydi. Diğer araştırmalarda da adaylar arasındaki farkın sınırlı olduğu görülüyor; anketler kesin bir sonuç ortaya koymuyor.
İlk turda Lula, ülkenin yoksul kuzeydoğusundaki dokuz eyaletin tamamında birinci oldu ve bölgede yüzde 63,77 oy aldı. Bolsonaro güney, merkez-batı ve güneydoğunun büyük bölümünde öne çıktı. São Paulo, Minas Gerais ve Rio de Janeiro’daki seçmenlerin ikinci turda belirleyici olması bekleniyor.
Çalışma haftasının 40 saate indirilmesi gündemde
Seçim öncesinde Senato, çalışma haftasını altı günden beş güne ve 44 saatten 40 saate düşüren anayasa değişikliğini 14 Ekim’de onayladı. Ücretlerde kesinti olmaksızın 14 aylık geçiş öngören düzenlemenin 37 milyondan fazla kayıtlı çalışanı kapsaması bekleniyor.
Düzenlemeyi uzun süredir savunan Lula, değişikliği çalışanlara dinlenmek, aileleriyle vakit geçirmek ve kendilerine bakmak için daha fazla zaman sağlayacak bir kazanım olarak değerlendirdi. Daha önce teklife karşı çıkan Flávio Bolsonaro ise Senato oylaması öncesinde tutumunu değiştirerek destek verdi.
İki adayın ekonomi ve çalışma yaşamına ilişkin yaklaşımları farklılaşıyor. Lula sosyal harcamaları, çalışma haklarını ve kamunun ekonomideki rolünü öne çıkarırken Bolsonaro harcamaların azaltılmasını, özelleştirmeleri ve daha sert güvenlik politikalarını savunuyor.
Jair Bolsonaro için af tartışması
Flávio Bolsonaro, 2022 seçimlerinin ardından 8 Ocak 2023’te demokratik kurumlara yönelik saldırı nedeniyle mahkûm edilenlere ve babası Jair Bolsonaro’ya af çıkarma sözü veriyor. Lula ise 2022 seçimlerini kaybettikten sonra darbe planlamak suçundan 27 yıl hapse mahkûm edilen Jair Bolsonaro’nun cezalandırılmasını savunuyor.
Lula’dan ABD yönetimi ve Meta’ya yönelik eleştiriler
Lula, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Brezilya siyasetine müdahale ettiğini ileri sürüyor. Eylül ayında Birleşmiş Milletler’de yaptığı konuşmada Brezilya’nın başka bir ülkenin “arka bahçesi” olmadığını söylemişti. İlk televizyon tartışmasında da Bolsonaro ailesini ABD çıkarlarına göre hareket etmekle suçladı ve Trump yönetiminin Brezilya ürünlerine uyguladığı tarifeleri gündeme getirdi. Bolsonaro ailesi suçlamaları, ABD Dışişleri Bakanlığı ise daha önceki müdahale iddialarını reddetti.
Seçim yaklaşırken Facebook, Instagram ve WhatsApp’ın sahibi Meta da Yüksek Seçim Mahkemesinin gündemine geldi. Lula’nın kampanya ekibi, Instagram’daki ücretli paylaşımlarının durdurulduğunu, bazı içeriklerin erişiminin kısıtlandığını ve şirketin yapay zekâ araçlarının adaylara eşit davranmadığını iddia etti.
Mahkeme, Meta’dan adaylara eşit muamele etmesini, keyfî erişim kısıtlamalarını sona erdirmesini ve kısıtlama kararlarında insan denetimi sağlamasını istedi. Kararlara uyulmaması halinde günlük 500 bin real para cezası öngörüldü. TSE, 21 Ekim’de Seçim Savcılığına şirketin aldığı önlemleri değerlendirmesi için 24 saat süre verdi.
Meta siyasi taraf tuttuğu iddiasını reddediyor ve yaşananları teknik aksaklıklarla açıklıyor. Yargıç, şu ana kadar kasıtlı müdahaleyi kanıtlayan bir bulguya ulaşılmadığını bildirdi. İncelenen konu, kanıtlanmış bir seçim hilesi değil, kampanyalar arasında eşitliğin korunması.
Amazonlar ve seçim sürecine ilişkin değerlendirmeler
Eski Yunanistan Maliye Bakanı ve Diem 25 Avrupa Partisi lideri Yanis Varufakis, 21 Ekim’de yaptığı açıklamada Pazar günkü seçimin Brezilya demokrasisi, Latin Amerika’nın egemenliği ve Amazon yağmur ormanlarının geleceği açısından önem taşıdığını söyledi. Varufakis, Trump ile Meta’nın kurucusu Mark Zuckerberg’in Bolsonaro ailesini iktidara döndürmek için müdahalelerini artırdığını öne sürdü; bu iddiaların uluslararası basında daha fazla yer bulmamasını eleştirdi.
Varufakis’in kurucuları arasında yer aldığı İlerici Enternasyonal, çevrimiçi platformları, algoritmik manipülasyon iddialarını ve yabancı müdahale olasılığını izlemek için seçim sürecinde Brezilya’ya uluslararası bir heyet göndereceğini duyurdu.
Amazonlardaki ormansızlaşma da seçim gündemindeki başlıklardan biri. Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsünün (INPE) verilerine göre Temmuz 2026’da sona eren bir yıllık dönemde ormansızlaşma 3 bin 335 kilometrekareye geriledi. Bu, önceki döneme kıyasla yüzde 42 azalma ve 1988’de kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana görülen en düşük düzey. Lula 2030’a kadar ormansızlaşmayı durdurmayı vaat ediyor. Flávio Bolsonaro da programında Amazonlardaki çevre denetimini güçlendirmeyi, özellikle örgütlü suçları hedef almayı savunuyor.
Son televizyon tartışması 23 Ekim’de
158,8 milyon kayıtlı seçmenin bulunduğu Brezilya’da ikinci tur oylaması 25 Ekim Pazar günü yapılacak. Lula ile Flávio Bolsonaro’nun son televizyon tartışması 23 Ekim Cuma günü TV Globo’da düzenlenecek. Cumartesi günü son kamuoyu araştırmalarının açıklanmasının ardından seçmenler Pazar günü sandık başına gidecek.
