F-35 Lightning II savaş uçaklarında kullanılan hassas bileşenler, Avustralya’dan ABD’ye taşınırken güzergâh dışına çıkarıldı. Hong Kong’a ulaşan kargoya Çinli yetkililer el koydu; ABD’nin parçaları geri alma girişimleri sonuç vermedi.
F-35 programına ait ve ABD’nin Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) kapsamında korunan parçaların, onarım ve imha işlemleri için Avustralya’dan ABD’ye gönderilmesi planlanmıştı. Olayın, sevkiyata ilişkin talimatları içeren e-postayı okumayan bir UPS çalışanının yaptığı yönlendirme hatasından kaynaklandığı aktarıldı.
Kargo planlanan güzergâhtan saptı
Gönderinin Avustralya’dan Tayvan ve Güney Kore üzerinden San Francisco’ya ulaşması öngörülüyordu. Ancak teslimat süresine yetişmek isteyen görevli, kargoyu Güney Kore’den Hong Kong’a yönlendirdi. Bu tercih, ABD’nin askeri teknolojilerin sevkiyatına yönelik kısıtlamalarının ihlal edilmesine yol açtı.
El konulan parçalar neden hassas?
1997’den bu yana Çin yönetiminde bulunan Hong Kong’a ulaşan gönderide, F-35’in kokpit kanopisi ve silah bölmesi kapağı gibi bileşenler yer alıyordu. Bu parçalar, uçağın radar tarafından tespit edilmesini zorlaştıran düşük görünürlük teknolojileriyle bağlantılı.
Özellikle radar sinyallerini soğuran özel kaplamaların yapısına ilişkin bilgilerin incelenebilmesi güvenlik kaygısı doğurdu. ABD’nin parçaları geri alma girişimleri sonuçsuz kaldı ve onarım ile imha amacıyla yola çıkarılan bileşenler Çinli yetkililerin kontrolünde kaldı.
Teknik inceleme yapıldığı doğrulanmadı
Olayın ortaya çıkardığı endişelerden biri, parçaların tersine mühendislikle incelenerek F-35’in radar görünürlüğünü azaltan teknolojiler hakkında bilgi edinilmesi ihtimali. Çin, Amerikan F-35’iyle tasarım benzerlikleri bulunan J-35 savaş uçağını geliştiriyor. Ele geçirilen bileşenlerden elde edilebilecek bilgilerin bu programa katkı sağlayabileceği ya da F-35’leri tespit etmeye yönelik çalışmalarda kullanılabileceği değerlendiriliyor.
Bununla birlikte, parçaların Çin tarafından analiz edildiği veya inceleme sonucunda teknik bilgi elde edildiği doğrulanmış değil. Tayvan çevresindeki askeri gerilimler, olayın ABD açısından önemini artırıyor. F-35’in farklı versiyonlarını ABD Hava Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Deniz Piyadeleri kullanıyor; uçak çeşitli müttefik ülkelerin envanterlerinde de bulunuyor.
Sevkiyat hatasının kasıtlı olmadığı belirtiliyor. Olay, hassas askeri teknolojilerin güvenliğinde üretim ve kullanımın yanı sıra nakliye süreçlerinin de önem taşıdığını ortaya koyuyor.
