25 Ekim seçimlerinde yüzde 52’nin üzerinde oy alarak parlamentoda çoğunluğu kazanan Öğrenci Listesi, 15 Eylül’de açıkladığı 11 maddelik Öğrenci Planı’nı yeni hükümet programının temeli yapmayı hedefliyor. Plan; yolsuzlukla mücadele, kamu yönetiminde liyakat ve çalışma güvencesi ile sosyal haklara odaklanıyor.
Üniversite meclislerinde tartışılarak hazırlandığı belirtilen program üç bölümden oluşuyor: “Ya Sırbistan ya mafya”, “Güç bilgidedir” ve “Sırbistan bizimle büyüyor”. Hareket, yalnızca iktidardaki kişileri değiştirmek değil, siyasal iktidarın kurumlar üzerindeki etkisini sınırlamak istediğini ifade ediyor.
Yargı, emniyet ve medyada siyasal denetimin kaldırılması
“Ya Sırbistan ya mafya” başlıklı ilk bölüm, yargı, emniyet, kamu kaynakları ve medya üzerindeki parti denetiminin sona erdirilmesini öngören dört maddeden oluşuyor.
Bağımsız yargı ve özel savcılık polisi
Plan, mahkemelerle savcıların siyasal baskıdan uzak çalışmasını ve yolsuzluk soruşturmalarını bağımsız yürütecek özel bir savcılık polisinin kurulmasını içeriyor. İçişleri Bakanlığı ile polis teşkilatının kapsamlı biçimde incelenmesi; organize suçla bağlantısı bulunanların ve öğrenci ya da göstericilere müdahale sırasında yasaları ihlal ettiği belirlenen polislerin görevden çıkarılması da hedefler arasında.
Yasadışı servetlerin incelenmesi
Kamu görevlilerinin malvarlıkları ve servetlerinin kaynakları araştırılacak. Bu incelemelerin yürütülebilmesi için vergi idaresinin personel ve kapasite bakımından güçlendirilmesi planlanıyor.
Yolsuzluğa karışan, görevini kötüye kullanan ya da insan haklarıyla anayasal düzeni ihlal eden yetkililerin hesap vermesi öngörülüyor. Program, geçmişteki ağır ihlallerden sorumlu kişilerin kamu görevinden uzaklaştırılmasını ifade eden lustracija uygulamasını da kapsıyor.
Devlet sözleşmeleri ve medya denetimi
Kamu ihaleleri, büyük altyapı yatırımları ve devlet sözleşmeleri kamu denetimine açılacak. Gizli anlaşmalar, maliyeti artırılmış projeler, özel yasalarla olağan denetimin dışında bırakılan yatırımlar ve süresi aşılmış kamu işleri incelenecek; Devlet Denetim Kurumu güçlendirilecek.
Medya alanında Elektronik Medya Düzenleme Kurumunun (REM) siyasal etkilerden bağımsızlaştırılması ve Sırbistan Radyo Televizyonunun (RTS) kamu yayıncılığı görevine kavuşturulması hedefleniyor. Televizyon yöneticileri ve gazetecilerin ayrımcılık ile nefret söyleminin yayılmasındaki sorumlulukları incelenecek. Ulusal yayın frekansları yeniden değerlendirilecek, Basın Konseyinin denetim yetkileri artırılacak.
Eğitim, liyakat ve bilgi ekonomisi
“Güç bilgidedir” bölümünde kamu yönetiminin parti kadroları yerine uzmanlara açılması, eğitimde eşitlik ve bilgi temelli üretim öne çıkıyor.
Kamu kurumlarına parti bağlantısıyla personel ve yönetici atanmasına son verilmesi planlanıyor. Kamu işletmelerinin yöneticileri mesleki ölçütlere dayalı, açık ve sıkı değerlendirmelerle seçilecek; şirketlerin mali faaliyetleri daha yakından denetlenecek.
İlk ve ortaöğretimdeki tüm öğrencilere, yaşadıkları bölgeye bakılmaksızın ücretsiz ders kitabı verilmesi vaat ediliyor. Eğitimde eleştirel düşünce, güncel bilimsel bilgi ve uygulamalı öğrenmeye ağırlık verilmesi; eğitim gezileri ile okul dışı etkinliklerin aileler için ekonomik açıdan erişilebilir olması da planın parçası.
Üniversiteler, araştırma enstitüleri ve meslek örgütleriyle üretim sektörleri arasında bağ kurulması amaçlanıyor. Yeni teknoloji girişimleri, yenilikçi işletmeler, yerli girişimciler ve çiftçilere hibe ve sübvansiyon desteği verilmesi; ucuz işgücüne dayalı modelden yüksek katma değerli üretime geçilmesi hedefleniyor.
İş güvencesi, konut ve sağlık hizmetleri
“Sırbistan bizimle büyüyor” başlıklı son bölüm, çalışma yaşamı, gıda güvenliği, konut ve sağlık hizmetlerine ilişkin dört maddeyi içeriyor.
İş Kanunu’nda değişiklik yapılarak belirli süreli iş sözleşmelerinin azami süresinin 24 aydan 12 aya indirilmesi öngörülüyor. Böylece çalışanların uzun süre geçici sözleşmelerle istihdam edilmesinin önüne geçilmesi ve sürekli çalışmaya geçişlerinin güvence altına alınması amaçlanıyor.
Plan, ithalat tekelleriyle ayrıcalıklı şirket gruplarının üretici ve market fiyatları arasındaki fark üzerindeki etkisine karşı mücadele edilmesini de içeriyor. Tarım arazileri ve su kaynakları, gıda güvenliği açısından korunması gereken ulusal varlıklar olarak ele alınıyor.
Genç ailelere ve özellikle eğitim ile sağlık alanlarında çalışanlara uygun kiralama ve satın alma koşullarına sahip konutlar sağlanması hedefleniyor. Vergi kolaylıklarıyla gençlerin bağımsız yaşam kurmasının desteklenmesi ve ülke dışına göçün azaltılması amaçlanıyor.
Sağlık başlığında ilaçlarda tek tip fiyat uygulanması, kırsal bölgelerde eczaneye erişimin artırılması ve kapatılan köy muayenehaneleriyle sağlık merkezlerinin yeniden açılması yer alıyor. Nüfusa göre asgari aile hekimliği ve birinci basamak sağlık ekibi standartları belirlenmesi; uzak bölgelerde genç doktorlar ve sağlık teknisyenlerinin istihdamının desteklenmesi de planlanıyor.
Hedef, denetimli ve rekabetçi piyasa ekonomisi
Öğrenci Listesi, yolsuzlukla mücadele sonucunda kamuya geri kazandırılacak kaynakları eğitim, sağlık ve ekonomik kalkınmanın finansmanıyla ilişkilendiriyor. Program, kurumsal reformların yanı sıra güvencesiz çalışma, konut, üretici gelirleri ve kamu hizmetlerine de yer veriyor.
Plan piyasa ekonomisini terk etmeyi veya üretim araçlarının mülkiyetini kapsamlı biçimde değiştirmeyi öngörmüyor. Hareketin açıkladığı ekonomik hedef; kamu denetiminin güçlü olduğu, bilgi yoğun sektörlere dayanan rekabetçi bir piyasa ekonomisi oluşturmak.
Parlamento çoğunluğunu kazanan Öğrenci Listesi, şimdi planındaki vaatleri yasalaştırma ve uygulama sorumluluğunu üstlenmeye hazırlanıyor.
