İsrail’de üç yılı aşkın süren savaşın ve derin siyasi kutuplaşmanın ardından yapılan seçim, yalnızca Başbakan Benjamin Netanyahu’nun siyasi geleceğini değil, savaş sonrası ülkenin yönünü de belirleyecek. Anketlerde iktidar ve muhalefet blokları başa baş görünürken hükümet kurma hesabında Arap partilerinin tutumu belirleyici olabilir. Muhalefetin Gazze, Lübnan ve İran’a ilişkin güvenlik yaklaşımı ise Netanyahu’nunkinden sanıldığı kadar farklı değil.
Oy kullanma hakkına sahip 7,3 milyondan fazla seçmen için sandıklar yerel saatle 07.00’de açıldı ve oy verme işleminin 22.00’ye kadar sürmesi planlandı. Seçmenler, 120 sandalyeli Knesset’in yeni üyelerini belirliyor. Yaklaşık 19 yıldır farklı dönemlerde başbakanlık yapan Netanyahu açısından seçim, siyasi geleceğine ilişkin bir sınav niteliği taşıyor.
İsrail tek bir ulusal seçim bölgesi olarak kabul ediliyor; seçmenler başbakanı doğrudan değil, parti listesini seçiyor. Yüzde 3,25’lik barajı geçen listeler meclise girebiliyor. Hükümet kurmak için en az 61 milletvekilinin desteği gerekiyor.
İktidar ve muhalefet blokları başa baş
Oy pusulasında 35 liste yer alıyor. Anketlerde bunların yaklaşık 12’sinin seçim barajını aşması bekleniyor. Başlıca yarış, Netanyahu’nun Likud’u ile eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un Yashar partisi arasında şekilleniyor. Ancak seçim sonrası koalisyonun kurulmasında Arap partilerinin tutumu kritik önem taşıyor.
Middle East Forum’un anket ortalamasında Netanyahu’yu destekleyen blok 53, dört büyük muhalefet partisi de 53 sandalye civarında görünüyor. Arap partilerinin toplam sandalye tahmini ise yaklaşık 14.
Bu dağılımda Eisenkot’un Yashar’ı 22, Naftali Bennett ile Yair Lapid’in Together/Beyahad ittifakı 13, Demokratlar 10 ve Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beiteinu’su 8 sandalye alıyor. Netanyahu cephesinde Likud 22; Itamar Ben-Gvir’in Otzma Yehudit’i, Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği 8’er; Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm–Zehut listesi ise 7 sandalye civarında gösteriliyor. Hadash, Ta’al ve Balad’ın oluşturduğu Ortak Liste için 8-9, Mansur Abbas’ın Ra’am’ı için 5-6 sandalye tahmin ediliyor.
Partilerin öne çıkan vaatleri ve konumları
Netanyahu’nun Likud’u ve merkez muhalefet
İsrail sağının başlıca partisi Likud, kampanyasında güvenlik, İran tehdidi ve Hamas’la mücadeleyi öne çıkarıyor. Netanyahu, Hamas, Hizbullah ve İran’a karşı yürütülen askeri operasyonları liderliğinin kanıtı olarak sunuyor; İran tehdidini ve savaş hedeflerinin tamamlanması gerektiğini vurguluyor. Seçim öncesindeki bir güvenlik brifinginde İran rejimini devirmeyi hedeflediğini söyledi ve sandığı ülkenin güvenlik doktrininin geleceği açısından varoluşsal bir tercih olarak tanımladı. Muhalefet ise 7 Ekim öncesindeki güvenlik ve istihbarat başarısızlıklarından Netanyahu’yu siyasi olarak sorumlu tutuyor.
Gadi Eisenkot’un Yashar’ı merkez ve merkez sağ seçmene sesleniyor. Parti; 7 Ekim için siyasi hesap verilmesini, devlet kurumlarının güçlendirilmesini ve ultra-Ortodoksların askerlik muafiyetlerinin sınırlandırılmasını savunuyor. Likud’dan ayrılabilecek güvenlik hassasiyetli seçmenlere ulaşmayı hedefliyor. Eisenkot’un oğlu Gal Meir Eisenkot, 7 Aralık 2023’te Gazze’nin kuzeyindeki Cibaliye’de çatışmalar sırasında öldü.
Eski başbakan Naftali Bennett ile eski başbakan Yair Lapid’in Together/Beyahad ittifakı, Netanyahu karşıtı cephenin diğer büyük unsuru. Bennett daha güvenlikçi ve sağa yakın bir tabana, Lapid ise daha seküler ve liberal seçmene hitap ediyor. İki lider, Netanyahu sonrasında daha kurumsal ve merkezci bir yönetim modeli vaat ediyor.
Yair Golan liderliğindeki Demokratlar, merkez sol ve sol seçmenin başlıca adreslerinden biri. Parti demokratik kurumların ve yargı bağımsızlığının korunmasını, aşırı sağ ortakların etkisinin azaltılmasını ve Batı Şeria’daki yerleşim politikalarının sınırlandırılmasını savunuyor.
Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beiteinu’su seküler, milliyetçi ve güvenlikçi bir çizgide. Parti hem Netanyahu’ya hem Haredi partilerin siyasi etkisine karşı çıkıyor; Arap partilerinin desteğine dayalı bir hükümete de mesafeli duruyor. Bu tutum, Lieberman’ı koalisyon hesaplarında zor bir aktör haline getiriyor.
Sağ koalisyonun ortakları
Itamar Ben-Gvir’in Otzma Yehudit’i İsrail siyasetinin en sağındaki partilerden biri. Ben-Gvir Gazze’de daha sert askeri yöntemleri, Batı Şeria’daki yerleşimlerin genişletilmesini ve Filistinlilere yönelik güvenlik politikalarının sertleştirilmesini savunuyor. Netanyahu’nun yeniden hükümet kurması halinde partinin koalisyonun ideolojik açıdan güçlü ortaklarından biri olması bekleniyor.
Aryeh Deri’nin liderliğindeki Şas, Mizrahi kökenli ultra-Ortodoks seçmenleri temsil ediyor. Sosyal yardımların, dini eğitim kurumlarının finansmanının ve Haredilerin askerlik muafiyetlerinin korunmasını önceliyor. Uzun süredir Netanyahu’nun güvenilir koalisyon ortakları arasında yer alıyor.
Birleşik Tevrat Yahudiliği ağırlıklı olarak Aşkenaz Haredi toplumunu temsil ediyor. Yeşiva öğrencilerinin askerlik muafiyetlerinin sürmesi, dini eğitim sisteminin korunması ve devletin dini niteliğinin güçlendirilmesi partinin temel öncelikleri. Koalisyon görüşmelerinde din-devlet ilişkilerindeki kazanımlara odaklanıyor.
Bezalel Smotrich’in temsil ettiği Dini Siyonizm çizgisi, Batı Şeria’daki Yahudi yerleşimlerinin büyütülmesini, Filistin devletinin kurulmasının engellenmesini ve İsrail egemenliğinin işgal altındaki topraklarda güçlendirilmesini savunuyor. Parti ekonomi ve güvenlik politikalarında da sağcı bir yaklaşım izliyor.
Arap partileri arasındaki yaklaşım farkı
Hadash, Ta’al ve Balad’ın oluşturduğu Ortak Liste, Arap siyasetinin daha ulusal ve Filistin meselesine odaklanan kanadını temsil ediyor. İttifak, İsrail vatandaşı Arapların eşit yurttaşlık taleplerini, organize suçla mücadeleyi ve Filistinlilere yönelik politikaların değişmesini savunuyor. Bir Yahudi merkez hükümetine doğrudan katılmaktansa dışarıdan destek seçeneği gündeme gelebilir.
Mansur Abbas’ın Ra’am’ı ise Arap siyasetinde daha pragmatik bir çizgi izliyor. Abbas, altyapı, konut, bütçe ve suçla mücadele gibi alanlarda somut sonuçlar için hükümetlerle işbirliği yapılabileceğini savunuyor. Ra’am’ın daha önce Bennett-Lapid hükümetine destek vermesi, partiyi 61 sandalye hesabında önemli kılıyor.
Askerlik muafiyetleri ve seküler-dindar ayrımı
Seçimdeki rekabet yalnızca Netanyahu ile Eisenkot arasındaki yarıştan ibaret değil. İsrail Yahudi toplumu; seküler Hilonim, geleneksel Masortim, dini Datiim ve ultra-Ortodoks Haredim arasında yaşam tarzı ve devletin niteliğine ilişkin ayrışmalar yaşıyor. İsrail Demokrasi Enstitüsü verileri, dindarlık arttıkça sağ koalisyona oy verme eğiliminin yükseldiğini, sekülerleşmeyle birlikte Netanyahu karşıtı partilere yönelimin arttığını gösteriyor.
2022 seçimlerinde Likud seçmenlerinin yüzde 57’si kendisini geleneksel olarak tanımlarken, Netanyahu karşıtı blok seçmenlerinin yüzde 73,5’i sekülerdi. Bu seçimde ayrışmayı belirginleştiren konulardan biri askerlik muafiyetleri. Üç yılı aşkın savaşta yüz binlerce yedek askerin tekrar tekrar göreve çağrılması, Haredi yeşiva öğrencilerine tanınan geniş muafiyetleri seküler ve geleneksel seçmenler açısından daha tartışmalı hale getirdi. Haredi partiler ise konuyu dini yaşam biçiminin ve yeşiva eğitim sisteminin korunması olarak değerlendiriyor.
Harediler 2025 itibarıyla İsrail nüfusunun yaklaşık yüzde 14,3’ünü oluşturuyor. Topluluk oldukça genç; Haredilerin yüzde 57’si 20 yaşın altında.
Aşkenaz-Mizrahi ayrışmasının siyasi yansımaları
Avrupa kökenli Aşkenazlarla Ortadoğu ve Kuzey Afrika kökenli Mizrahiler arasındaki ekonomik ve kültürel farklar geçmişe göre azalsa da siyasi etkileri sürüyor. Likud ve özellikle Şas, Mizrahi ve geleneksel seçmenler arasında güçlü. Merkez ve merkez sol partiler ise seküler, eğitim düzeyi daha yüksek ve Aşkenaz seçmenler arasında görece daha fazla destek buluyor. Eisenkot da Fas kökenli Mizrahi bir aileden geliyor.
Arap seçmenin katılımı ve koalisyon hesabı
Seçimin önemli kırılma noktalarından biri İsrail vatandaşı Filistinli Arap seçmen. Araplar ülke nüfusunun yaklaşık yüzde 21’ini oluşturuyor. Tahminler, Arap seçmen katılımının yüzde 63 dolayına çıkabileceğine işaret ediyor; 2022’de bu oran yüzde 53,2’ydi.
Arap siyaseti tek bir bloktan oluşmuyor. Hadash, Ta’al ve Balad bu seçimde Ortak Liste çatısı altında birleşirken Ra’am ayrı yarışıyor. Temel ayrım, Arap partilerinin İsrail hükümetleriyle hangi ölçüde işbirliği yapması gerektiği konusunda.
Abbas, Arap toplumunun altyapı, konut ve özellikle organize suç gibi sorunlarında ilerleme sağlamak için hükümetle çalışmayı savunuyor. 2021’de Bennett-Lapid hükümetinin koalisyon ortağı olmuştu ve bugün de topluma somut kazanımlar sağlayacak bir işbirliğine açık.
Ortak Liste ise hükümete doğrudan katılma konusunda daha temkinli; Netanyahu karşıtı bir hükümete dışarıdan destek verebileceği mesajını veriyor. Bu desteği Filistin meselesine ilişkin siyasi koşullara bağlıyor. İktidar ve muhalefet bloklarının anketlerde 53’er sandalye civarında görünmesi, Arap partilerinin tutumunu hükümet kurma sürecinin merkezine taşıyor.
