James Webb Uzay Teleskobu ve Şili’deki ALMA teleskop dizisi, evren henüz 1 milyar yaşına ulaşmamışken var olan J1440+0019 kuasarını gözlemledi. Araştırmacıların hesaplamalarına göre kuasarın merkezindeki kara delik, yaklaşık 1,1 milyar Güneş kütlesinde.
Leiden Gözlemevi’nden Daming Yang ve ekibi, Subaru teleskobunun SHELLQs araştırmasında keşfedilen kuasarı inceledi. Webb merkezden yayılan ışığa, ALMA ise galaksideki soğuk gaz ve toza odaklandı.
Toz, kuasar ışığını daha kırmızı gösteriyor
Kuasarlar, merkezlerindeki kara deliğe doğru hareket eden gazın yaydığı ışıkla parlar. J1440+0019 çevresindeki toz, bu ışığın bir kısmını engelleyerek kaynağın daha kırmızı görünmesine yol açıyor. Bu nedenle morötesi ışığı tarayan gözlemler benzer kuasarları tespit edemeyebiliyor.
Ekip, kara deliğin çevresindeki parlaklığın, ışığın dışa doğru uyguladığı basınç ile kara deliğin çekiminin dengelendiği sınırın yaklaşık yüzde 80’ine ulaştığını hesapladı. Araştırmacılar bu bulguyu, kara deliğin çevresinden yoğun biçimde madde topladığı şeklinde yorumluyor.
Gaz saniyede 3.600 kilometreye kadar hızla akıyor
Webb verilerinde, kara deliğin merkezî bölgesinden dışarı yönelen gazın izleri de görüldü. Ekibin hesaplamasına göre gazın hızı saniyede yaklaşık 900 ile 3.600 kilometre arasında değişiyor.
ALMA gözlemleri, galakside yaklaşık 400 milyon Güneş kütlesine karşılık gelen miktarda toz bulunduğuna işaret ediyor. Galaksideki karbon gazından yayılan ışık da evrenin bu döneminde gözlenen en güçlü örneklerden biri olarak öne çıkıyor.
Araştırmacılar yıldız oluşum hızını yılda en fazla 1.330 Güneş kütlesi olarak hesapladı. Bu değer yıldız sayısını değil, oluşan yıldızların toplam kütlesini ifade ediyor. Kuasarın tozu ısıtabilmesi nedeniyle ekip bu hesabı bir üst sınır olarak değerlendiriyor.
ALMA gözlemi 5,5 dakika sürdü
ALMA, gaz ve toza ilişkin temel izleri yalnızca 5,5 dakikalık gözlemle yakaladı. Araştırmacılar, Euclid ve Roman teleskoplarının benzer kuasarları bulmaya ve kara deliklerin evrenin ilk dönemlerindeki gelişimini anlamaya katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
